Waarom verkennen centrale banken blockchains?
Centrale banken betreden de wereld van blockchain niet simpelweg als een modetrend; ze doen dit omdat elk onderdeel van het geldsysteem, van afwikkelingsrailed tot activa-kapot, geleidelijk wordt herschreven in code.
De financiële sector is al bezig met het tokeniseren van geldmarktfondsen, staatsobligaties en zelfs bankdeposito’s. Volgens het Atlantic Council onderzoeken of testen 134 jurisdicties een centrale bank digitale munt (CBDC), een stijging ten opzichte van slechts 35 in 2020.
Tegelijkertijd waarschuwen commerciële banken dat zij, als ze geen tokenized deposito’s kunnen verplaatsen tussen publieke blockchains zoals Solana of private ledgers zoals R3 Corda, het risico lopen achter te blijven.
Vanuit het perspectief van een centrale bank zijn er twee belangrijke vragen:
- Kan ik traditionele operaties, zoals open-market aankopen, staande faciliteiten en reservevergoeding, nog steeds uitvoeren als reserves en staatsobligaties slim tokens worden?
- Kan de monetaire transmissie verbeteren wanneer beleidslogica in code is ingebouwd?
Deze vragen stimuleren pilots zoals Project Pine, Project Guardian in Singapore, de wholesale CBDC sandbox van de Bank of England en Japan’s meerjarige retail CBDC pilot.
Wat is “getokeniseerde” monetair beleid?
Getokeniseerd monetair beleid houdt in dat de verplichtingen en activa die een centrale bank gebruikt om kortetermijnrentetarieven te sturen, bestaan als programmeerbare tokens op een gedistribueerd-ledgerplatform.
In een dergelijk tokenarrangement, zoals de BIS beschrijft, functioneert een ecosysteem waar geld en effecten een gezamenlijk grootboek delen, waarbij monetaire functies worden uitgevoerd door middel van slimme contracten, die de traditionele batchbestanden van systemen voor realtime brutowettelijke afwikkeling (RTGS) vervangen.
In de praktijk wordt elk beleidsinstrument uitgedrukt als code:
- Rente op reserves wordt een geautomatiseerde coupon die op een walletadres wordt bijgeschreven zodra een blok sluit.
- Repo- en reverse-repo-overeenkomsten worden voorwaardelijke activa-uitwisselingen die zichzelf liquideren op de vervaldatum.
- Collateral haircuts zijn numerieke parameters die de centrale bank in realtime kan aanpassen, met wijzigingen die direct naar alle tegenpartijen worden verspreid.
Project Pine demonstreerde al deze toepassingen door gebruik te maken van ERC-20 tokens voor reserves en effecten op een toegestane Ethereum-compatibele blockchain.
Maar hoe verschilt getokeniseerd monetair beleid van traditioneel monetair beleid?
Traditionele beleidsoperaties zijn afhankelijk van centrale bank systemen zoals Fedwire of de RTGS van de Bank of England. Deze systemen sluiten ’s nachts, afwikkelingen gebeuren in discrete batches en vereisen meerdere menselijke goedkeuringen.
Een getokeniseerd systeem kan binnen enkele seconden atomair afwikkelen, houdt een onveranderlijk auditspoor bij en laat beleidsaanpassingen propagateren zonder te wachten tot dealers de transacties boeken. Het BIS-rapport over tokenisatie benadrukt dat het combineren van activa en afwikkeling op één grootboek operationeel risico en latency kan verminderen.
Wist u dat? Een repo is een kortlopende gesecuriseerde lening waarbij een partij effecten verkoopt en zich verplicht deze later terug te kopen tegen een hogere prijs. In tegenstelling tot een reverse repo, waarbij de transactie vanuit het perspectief van de tegenpartij wordt bekeken (de effecten kopen en ze later weer verkopen).
Wat is Project Pine?
Project Pine is een onderzoeksinitiatief geleid door het BIS Innovation Hub en de New York Fed, dat onderzoekt hoe centrale banken monetair beleid kunnen voeren in een toekomst waarin geld en overheidswaarden digitale tokens zijn die worden beheerd op blockchain-achtige systemen.
Gelanceerd eind 2024 en gepubliceerd in mei 2025, bouwde het project een werkend prototype, een “starter kit” voor centrale banken, gericht op het testen van beleidsinstrumenten zoals rente op reserves, repo-operaties en activa-aankopen die kunnen worden uitgevoerd met behulp van slimme contracten.
Het project voerde gesimuleerde financiële scenario’s uit, waarbij zowel kalme als crisisomstandigheden werden nagebootst:
- Normale omstandigheden: Het slimme contract voerde automatisch een reverse-repo over één dag uit en drainde reserves door biedingen te plaatsen tegen een vooraf ingesteld rentetarief.
- Liquiditeitschok: Toen gesimuleerde marktdruk de rentetarieven te hoog duwde, trad een noodleningsfaciliteit automatisch binnen enkele seconden in werking om de tarieven te stabiliseren.
- Activa-aankoopprogramma: De toolkit accepteerde biedingen, berekende allokaties en voltooide transacties tussen digitale reserves en getokeniseerde obligaties onmiddellijk.
Deze scenario’s werden uitgevoerd in een testomgeving met gesimuleerde commerciële banken en een programmeerbaar blockchain-platform. Van rentebetalingen tot collateralwaardering werd alles geautomatiseerd, wat een kijkje bood in hoe monetair beleid zou kunnen functioneren in een 24/7, getokeniseerd financieel systeem.
Dit was geen geïsoleerd experiment. Andere centrale banken voeren parallelle pilots uit die vergelijkbare terreinen verkennen met hun eigen benaderingen:
- Hoewel tijdelijk offline sinds 24 mei 2025, tonen nieuwsberichten van de MAS aan dat Singapore’s Project Guardian tokenized deposito’s en staatsobligaties heeft getest in live repo-transacties, wat aantoont dat interbancaire afwikkeling kan plaatsvinden op een gedeelde DLT zonder betalingen via Swift te versturen.
- De Bank of England heeft een dual-rail benadering gevolgd. Een discussiepaper van juli 2024 benadrukt dat wholesale getokenized geld naast RTGS-saldi kan bestaan, waardoor commerciële banken de rail kunnen kiezen die het beste aan hun liquiditeitsbehoeften voldoet. Gouverneur Andrew Bailey heeft gewaarschuwd dat als getokeniseerde deposito’s stagneren, de Bank “moet blijven voorbereiden op een wholesale CBDC.”
- Op het retailfront is Japan’s meerjarige programma in een live “pilot” fase gekomen, die een end-to-end infrastructuur bouwt, van smartphone wallets tot een centraal grootboek, dat tienduizenden transacties per seconde kan verwerken. De pilot verkent ook privacyverhogende overlays, wat de consumentenverwachtingen voor contantachtige anonimiteit weerspiegelt.
Samengevoegd bevestigen deze pilots dat belangrijke kenmerken zoals programmeerbaarheid, realtime zichtbaarheid en atomische afwikkeling niet langer theoretisch zijn — ze functioneren. Ze bieden echter nog geen antwoord op de uitdagendere vraag: Hoe kunnen centrale banken een geheel financieel systeem naar dergelijke infrastructuren overbrengen zonder de kredietcreatie en intermediatie te verstoren?
Wist u dat? Het digitale monetaire systeem van Project Pine is opgebouwd als een drie-laags taart: De onderste laag is een programmeerbare blockchain (Besu), de middelste zit vol met getokenized geld en activa (zoals ERC-20 reserves) en de bovenste laag draait de slimme contracten die de monetaire beleidsacties uitvoeren.
Waarom is Project Pine belangrijk?
Project Pine is de eerste zijn soort die toont dat kerninstrumenten van centrale banken opnieuw kunnen worden opgebouwd met behulp van slimme contracten.
Het bewijst dat:
- Beleidsinstrumenten sneller kunnen worden ingezet, mogelijk binnen enkele seconden.
- Faciliteiten zoals repo’s of activa-aankopen zich automatisch kunnen aanpassen aan veranderende marktomstandigheden.
- Tokenisatie operationele processen kan stroomlijnen, wrijving kan verminderen en meer flexibiliteit kan bieden.
Wie waren betrokken bij de experimenten van Project Pine?
Zeven belangrijke centrale banken, waaronder die van Australië, Canada, Engeland, Mexico, Zwitserland, de EU en de VS, werkten samen aan het vormgeven van de toolkit en het definiëren van testvereisten. De bevindingen verbinden geen van deze banken aan de adoptie van dergelijke systemen, maar bieden wel een solide basis voor toekomstig onderzoek en beleid.
Wat testte Project Pine?
Om te zien hoe goed het systeem werkt, voerde Project Pine tests uit op basis van situaties uit de echte wereld, zoals het verhogen van rentevoeten of een overheidsdebtcrisis. Er werden korte en lange periodes, kleine en grote financiële systemen, strakke en losse geldvoorwaarden en verschillende manieren van lenen (zoals bankleningen of bedrijfsobligaties) geprobeerd. Dit hielp te controleren of het systeem alle soorten economische schommelingen kon verwerken.
Wist u dat? In Project Pine worden centrale bankoperaties, zoals het betalen van rente op reserves of het beheren van collateral, niet handmatig uitgevoerd; ze worden afgehandeld door slimme contracten die direct zijn gecodeerd in de bovenste “protocollaag” van de blockchain-stapel.
Praktische ontwerpproblemen in getokeniseerd monetair beleid
Naarmate centrale banken onderzoeken hoe beleidsinstrumenten op blockchains kunnen worden geplaatst, stuiten ze op verschillende aanzienlijke ontwerphindernissen. Deze zijn niet alleen technisch; ze zijn ook juridisch, operationeel en zelfs filosofisch.
Hier zijn de belangrijkste uitdagingen:
- Interoperabiliteit: Kunnen verschillende blockchains met elkaar communiceren? Het huidige financiële systeem is als een snelweg met gedeelde regels. Blockchain-ecosystemen zijn echter meer als afzonderlijke eilanden, elk met zijn eigen regels en wegen. Publieke netwerken zoals Solana, private zoals Corda, of toegestane platforms zoals Besu communiceren niet altijd soepel met elkaar, wat kan leiden tot vertragingen in betalingen of vastzittende fondsen tussen platforms. Experten waarschuwen ook dat als te veel gebruikers zich verzamelen rond één dominante blockchain, dit een ongezonde concentratie kan creëren die het hele systeem kwetsbaar maakt.
- Juridische finaliteit: Telt blockchain-data wettelijk gezien? Veel landen beschouwen blockchain-records nog steeds als bewijsmateriaal van transacties, niet als juridisch bindend bewijs van eigendom. Dus zelfs als een getokeniseerde staatsobligatie on-chain beweegt, kan de wet nog steeds vereisen dat er een aparte “gouden record” off-chain wordt bewaard door een vertrouwd gezag. Totdat juridische systemen gelijke tred houden, kan deze splitsing de reikwijdte van tokenized finance beperken.
- Cyberresistentie: Wat gebeurt er als er iets misgaat? Blockchain-systemen draaien op code, en die code kan fouten bevatten. In een traditionele opzet kunnen mensen ingrijpen als er iets stukgaat. Maar met slimme contracten geldt “code is wet.” Daarom bouwen landen zoals Japan complete back-upplannen in hun pilots. Ze testen hoe te reageren op cyberaanvallen, technische storingen of zelfs bugs in slimme contracten, omdat zelfs een kleine fout significante gevolgen kan hebben in een digitaal geldsysteem.
- Privacy versus transparantie: Hoeveel moet zichtbaar zijn? Banken en toezichthouders hebben transparantie nodig om financiële risico’s te monitoren en criminaliteit te voorkomen. Maar gewone mensen willen privacy, vooral bij het besteden van geld voor alledaagse aankopen. Het balanceren van die twee behoeften is lastig. Beleidsmakers experimenteren nu met ideeën zoals gelaagde openbaarmaking (meer zichtbaarheid voor grote transacties), zero-knowledge proofs (waarmee je iets kunt bewijzen zonder alle details te onthullen) en zelfs “anonieme vouchers” waarmee gebruikers sommige transacties kunnen doen zonder getraceerd te worden.
Deze uitdagingen zijn geen dealbreakers, maar ze tonen aan dat het programmeerbaar maken van geld niet zo eenvoudig is als een schakel omdraaien. Centrale banken moeten nauw samenwerken met wetgevers, cybersecurity-experts en de financiële sector om ervoor te zorgen dat getokeniseerde monetaire systemen veilig, eerlijk en betrouwbaar zijn.
De toekomst
De toekomst van getokeniseerd monetair beleid zal zich waarschijnlijk ontwikkelen in zorgvuldig gefaseerde fases, waarbij innovatie wordt afgewogen tegen financiële stabiliteit.
Het BIS Innovation Hub noemt meer dan een dozijn lopende tokenisatieprojecten, van Australië’s Project Dunbar (multi-CBDC brug) tot Zwitserland’s Project Helvetia (DLT-gebaseerde repo). Commerciële banken, inmiddels, verplaatsen hun rails: HSBC voltooide haar eerste tokenized-deposit betaling in april 2025, en Euroclear test blockchainafwikkeling voor getokeniseerde obligaties.
Centrale banken staan voor een coördinatiespel: Te voorzichtig zijn en het risico lopen dat particuliere standaarden verharden; te snel gaan en het financieringsmodel van commerciële banken op de helling zetten.
Het meest waarschijnlijke pad is een gefaseerde aanpak:
- Fase 1: Beperkte wholesale CBDC-sandboxen plus getokeniseerde collateral voor centrale-bank tegenpartijen.
- Fase 2: Dual-rail omgevingen waar RTGS-saldi en getokeniseerde reserves via synchronisatielagen interopereren.
- Fase 3: Volledige adoptie van op slimme contracten gebaseerde beleidsinstrumenten, mogelijk inclusief realtime fiscale transfers.
Net als eerdere verschuivingen, zoals de uitrol van RTGS-systemen of inflatiedoelstellingen, die geleidelijk werden geïntroduceerd om hun impact te testen en te verfijnen, zullen getokeniseerde systemen stapsgewijs worden ingevoerd via pilots, sandboxen en hybride modellen voordat volledige adoptie plaatsvindt.
Of het uiteindelijk de manier waarop centrale banken de economie beheren zal hervormen, blijft de vraag.
Vraag & Antwoord
Waarom overwegen centrale banken allemaal blockchain-technologie?
Centrale banken bekijken blockchain-technologie omdat het de evolutie van financiële systemen mogelijk maakt, waarbij traditionele operaties kunnen worden geoptimaliseerd door programmabiliteit en snellere afwikkelingen die risico’s verminderen.
Wat is het nut van Project Pine?
Project Pine dient als een prototype om de haalbaarheid aan te tonen van het beheren van monetair beleid door middel van slimme contracten, wat kan leiden tot snellere en effectievere beleidsimplementaties.
Welke belangrijkste uitdagingen staan centrale banken te wachten bij de implementatie van tokenized beleid?
Belangrijke uitdagingen zijn onder meer interoperabiliteit tussen verschillende blockchain-platforms, juridische erkenning van blockchain-gegevens, cyberveiligheid en een balans tussen privacy en transparantie voor gebruikers.
