Een zeventiende-eeuws boek beschrijft de aandelenhandel als een complex spel van geluk en timing, een visie die vandaag nog steeds relevant is voor beleggers. Le Monde verruimt het aanbod voor 5 euro per maand.
De rijke inzichten van Joseph Penso de la Vega, een vroegere beursanalist die in de zeventiende eeuw al de complexiteit van de aandelenhandel beschreef, krijgen opnieuw aandacht. Zijn baanbrekende werk, getiteld “Confusión de Confusiones” of “Verwarring der Verwarringen”, belicht de beurs als een onvoorspelbaar strijdtoneel waar logica vaak het onderspit delft tegen geluk en timing. Voor slechts 5 euro extra per maand kunnen abonnees van Trends het digitale aanbod van Le Monde, inclusief dit soort historische analyses, raadplegen.
De la Vega, een visionair voor zijn tijd, vergeleek de markt met de zee: “altijd in beweging en altijd onstabiel. Men kan over de golven varen, maar geen mens kan ze beheersen.” Dit citaat vat de kern van zijn analyse samen, die stelt dat de beurs eerder een gokspel is dan een puur rationele omgeving. Deelnemers strijden er met elkaar, niet alleen op basis van fundamentele waarden, maar ook door misleiding en psychologische oorlogsvoering, wat de voorspelbaarheid aanzienlijk vermindert.
Wij zien vooral dat deze historische perspectieven een welkome nuancering bieden in een tijd waarin financiële markten, inclusief die van cryptomunten, vaak als uitsluitend rationele systemen worden voorgesteld. De menselijke factor, met zijn inherente emoties en neigingen tot kuddegedrag, blijft een constante, ongeacht de onderliggende technologie of activa. De onvoorspelbaarheid die de la Vega zo treffend beschreef, is vandaag de dag nog net zo relevant voor de koers van bijvoorbeeld Bitcoin, die op 10 oktober om 07:04 op 73.750 euro noteerde, een stijging van 0,8 procent in 24 uur, maar een daling van 2,4 procent over de afgelopen zeven dagen.
De tijdloze les van de la Vega
De zeventiende-eeuwse auteur schreef zijn boek toen de aandelenhandel nog in de kinderschoenen stond, gedomineerd door de Amsterdamse beurs. Zijn observaties over het gedrag van handelaars en de aard van speculatie zijn echter opvallend tijdloos. Hij zag al dat beslissingen vaak voortvloeien uit een poging elkaar te slim af te zijn, waarbij de hoop op winst leidend is, zelfs als dit tegen de rede indruist. Dit maakt de markt volgens hem inherent onvoorspelbaar, een conclusie die beleggers vandaag de dag nog steeds ter harte zouden moeten nemen.
De la Vega’s werk benadrukt dat, hoewel de infrastructuur en de activa van de financiële markten drastisch zijn geëvolueerd – van tulpenbollen en VOC-aandelen tot cryptomunten en geavanceerde derivaten – de onderliggende menselijke psychologie die de markten drijft, grotendeels hetzelfde is gebleven. De “Verwarring der Verwarringen” is daarmee meer dan een historisch document; het is een waarschuwing tegen overmoed en een pleidooi voor bescheidenheid in de omgang met financiële risico’s.
De toezichthouders van vandaag de dag, zoals de beurswaakhonden FSMA en AFM in de Benelux, proberen weliswaar meer structuur en transparantie te brengen in de markten via wetgeving en vergunningen. Toch blijft de menselijke onvoorspelbaarheid een factor. De la Vega’s observaties over de rol van geluk en timing, en de strijd om winst, zijn daarom nog steeds een essentieel onderdeel van het begrip van marktmechanismen. Dit geldt voor zowel traditionele aandelen als voor de dynamische cryptomarkt, waar bijvoorbeeld de angst- en hebzuchtindex op 10 oktober om 07:04 op 64 van de 100 stond, wat duidt op ‘Greed’.
Wat betekent dit nu?
De lessen van Joseph Penso de la Vega herinneren ons eraan dat markten, ondanks alle data en analyses, een onvoorspelbaar menselijk element behouden. Voor beleggers betekent dit dat een gezonde dosis scepsis en een langetermijnperspectief vaak lonender zijn dan het najagen van snelle winsten op basis van de waan van de dag. Het toont aan dat zelfs in de meest geavanceerde markten de basisprincipes van menselijk gedrag nog steeds een dominante rol spelen.