De Raad van Europa uit opnieuw scherpe kritiek op de overbevolking in Belgische gevangenissen, waar de situatie sinds 2017 aanzienlijk verslechterde. Vooral de behandeling van geïnterneerden baart zorgen.
Belgische gedetineerden worden geconfronteerd met een aanhoudende en verslechterende overbevolking in gevangenissen. Sinds 2017 is het aantal grondslapers in Belgische gevangenissen verdubbeld en de totale overbevolking met 4 procent toegenomen, zo blijkt uit een nieuw, vernietigend rapport van de Raad van Europa. Dit heeft ernstige gevolgen voor zowel de gevangenen als de bredere werking van het strafrechtssysteem.
Het Europees Comité inzake de Voorkoming van Foltering (CPT), onderdeel van de Raad van Europa, bezocht in mei vijf Belgische gevangenissen en twee Forensische Psychiatrische Centra (FPC). Hun bevindingen tonen aan dat de omstandigheden sinds hun vorige bezoek in 2017 aanzienlijk zijn verslechterd. De overbevolking zet niet alleen spanningen op tussen gedetineerden onderling, maar ook tussen gevangenen en het personeel, inclusief politieagenten die ter ondersteuning worden ingezet. Wij zien vooral dat de druk op het systeem zo hoog is dat zelfs basisrechten in het gedrang komen, wat ernstige vragen oproept over de effectiviteit van de huidige aanpak.
Basisdienstverlening Komt Onder Druk
Door de aanhoudende overbevolking kunnen Belgische gevangenissen de wettelijk vastgelegde minimumdienstverlening vaak niet garanderen. Dit is vooral problematisch tijdens stakingsdagen, wanneer toegang tot geïndividualiseerde gezondheidszorg en psychosociale diensten niet altijd verzekerd is. Er is een duidelijk tekort aan activiteiten en werk voor gedetineerden, wat de re-integratie na vrijlating bemoeilijkt. Een opvallend cijfer is dat de gevangenispopulatie in Gent en Turnhout voor respectievelijk 40 en 38 procent uit geïnterneerden bestaat, een bijzonder kwetsbare groep die gespecialiseerde zorg nodig heeft die gevangenissen vaak niet kunnen bieden.
Personeel Niet Voorbereid Op Geïnterneerden
Het CPT wijst ook op een structureel probleem met geïnterneerden, mensen met een psychische aandoening die een misdrijf pleegden en in principe niet in een gewone gevangenis thuishoren. Velen van hen vinden geen plaats in gespecialiseerde centra. Volgens het Comité ontbreekt bij cipiers de meest basale opleiding om met deze groep om te gaan, waardoor sommige geïnterneerden aan hun lot worden overgelaten. Dit contrasteert scherp met de zorgstandaarden die in gespecialiseerde instellingen gelden en toont aan dat de huidige gevangenisinfrastructuur en personeelsopleiding ontoereikend zijn voor deze complexe doelgroep.
Naar aanleiding van het rapport heeft België wel al laten weten maatregelen te nemen. Zo zijn er nieuwe FPC’s in aanbouw en staat een uitbreiding van het elektronisch toezicht op de planning. Het gevangenispersoneel zelf deelt de bezorgdheden van het rapport en is zondagavond een vijfdaagse staking gestart, als reactie op de overbevolking, personeelstekorten en problemen met infrastructuur en veiligheid. Dit onderstreept de urgentie van de situatie en de noodzaak voor duurzame oplossingen, die verder gaan dan ad-hoc maatregelen.