Na jaren van stilstand vraagt de IJslandse regering de bevolking om een oordeel over het opnieuw opstarten van de onderhandelingen met Brussel, een beslissing die volgens de premier bepalend is voor de toekomst.
Vandaag trekken de IJslanders naar de stembus voor een referendum dat de koers van het land kan bepalen. De vraag is helder: moet de regering de gesprekken met de Europese Unie over toetreding opnieuw opstarten? Premier Kristrún Frostadóttir noemt het een ‘nu of nooit’-moment. Als de bevolking ‘nee’ stemt, verdwijnt het EU-dossier voor onbepaalde tijd van tafel. Bij een ‘ja’ zouden de onderhandelingen herleven, met een nieuw referendum over effectieve toetreding in tweeduizendachtentwintig.
De relatie tussen IJsland en de EU is al jaren complex. Het land is weliswaar al sterk geïntegreerd via de Schengenzone, de Europese Economische Ruimte en de NAVO, maar volwaardig lidmaatschap bleef uit. In tweeduizendnegen startte Reykjavik de toetredingsgesprekken op, gedreven door de financiële crisis van tweeduizendacht. Drie jaar later waren elf dossiers afgerond en zevenentwintig andere onderwerpen besproken. Maar in tweeduizenddertien, na een regeringswissel en toenemend euroscepticisme, werden de gesprekken stilgelegd. In tweeduizendvijftien vroeg IJsland zelfs om de status van kandidaat-lidstaat te laten schrappen.
Visserij En Walvisjacht Splijten De Geesten
De meningen over EU-toetreding zijn verdeeld. Recente peilingen van onder meer Gallup en Maskína tonen een nek-aan-nekrace tussen het ‘ja’- en ‘nee’-kamp. Er is dus geen duidelijke favoriet.
- Voorstanders: De premier en de minister van Buitenlandse Zaken behoren tot het ‘ja’-kamp. Zij zien economische voordelen, zoals het wegvallen van importtaksen binnen Europa en een sterkere positie tegenover Amerikaanse importtarieven. Ook de overstap naar de euro, die als stabieler wordt beschouwd dan de IJslandse kroon, en toegang tot Europese steunfondsen zijn argumenten. Een plaats in de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad zou IJsland meer invloed geven.
- Tegenstanders: Zij vrezen verlies van autonomie en controle over nationale wetgeving. Vooral de visserij, goed voor tien procent van het bbp en veertig procent van de export, is een heikel punt. Aansluiting bij het Gemeenschappelijk Visserijbeleid van de EU zou betekenen dat ook Spaanse, Nederlandse en Britse vissers toegang krijgen tot IJslandse wateren, wat als een ‘no-go’ wordt gezien. Ook de walvisjacht, die IJsland als een van de weinige landen nog toestaat, zorgt voor spanningen. Wie in deze industrie werkt, hoopt dat de toetredingsgesprekken er niet komen.
Geopolitieke Zorgen Drijven IJsland Naar Europa
De hernieuwde interesse in de EU komt niet uit de lucht vallen. Geopolitieke spanningen spelen een belangrijke rol. De IJslanders maken zich zorgen over de toenemende onzekerheid in de wereld, mede door de houding van voormalig Amerikaans president Donald Trump. Zijn ‘grappen’ over het inlijven van Groenland en zelfs IJsland als vijftig-tweede staat, zijn bij velen in het verkeerde keelgat geschoten. De IJslandse minister van Buitenlandse Zaken, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, stelt dat het internationale systeem ‘schudt en bibbert’. Zij ziet toenadering tot de Europese Unie als een manier om meer stabiliteit en invloed te verwerven.
Het referendum moet nu uitwijzen of de IJslandse bevolking deze visie deelt en bereid is om de stap naar een diepere Europese integratie te zetten.
