De uitzonderlijk hoge temperaturen deze zomer kunnen de economische groei van de Europese Unie volledig tenietdoen. Triodos Bank schat de economische schade op ongeveer 1% van de EU-economie, wat neerkomt op zo’n €180 miljard. Dit is gelijk aan de voorspelde groei voor 2026. Ook de Nederlandse economie lijkt hierdoor bijna tot stilstand te komen.
Wat opvallend is aan deze bevinding, is niet het feit dat klimaatverandering geld kost – dat is wetenschappelijk gezien al vastgesteld – maar waar deze kosten terechtkomen: niet in een langetermijnmodel voor 2050, maar direct in het bruto binnenlands product (bbp) van het huidige jaar.
Productiviteit als grootste kostenpost
Triodos Bank heeft de economische schade op vier verschillende manieren geanalyseerd. Een lagere landbouwproductie en hogere voedselprijzen drukken de EU-groei met ongeveer 0,15 procentpunt; beperkte productie van kern-, water- en thermische energiecentrales, gecombineerd met hogere elektriciteitsprijzen, met 0,12 tot 0,15 procentpunt; en verstoringen in het transport op de weg, spoor en binnenwateren met 0,15 procentpunt. Het grootste verlies komt echter voort uit een verlaagde arbeidsproductiviteit, wat goed is voor ongeveer 0,6 procentpunt.
Dit effect wordt fysiologisch goed onderbouwd. Wanneer de temperatuur boven de 30 graden uitkomt, daalt de productie per gewerkt uur met ongeveer 3% voor elke extra graad. Dit is vooral zichtbaar in sectoren zoals de bouw, landbouw en industrie. Het gebruik van airconditioning kan dit verlies enigszins beperken, maar dit verhoogt op zijn beurt de vraag naar elektriciteit juist wanneer het aanbod het kleinst is. Landen die gewend zijn aan hoge temperaturen, lijden minder verlies.
Er zijn grote verschillen tussen de EU-landen. Frankrijk ondervindt de grootste economische schade met een verlies van 1,4 procentpunt bbp-groei, wat kan leiden tot een economische krimp van ongeveer 0,6%. Ook Italië en Spanje lijden aanzienlijke verliezen, hoewel hun marginale verlies per hete dag kleiner is dankzij decennia van acclimatisatie.
Voor Nederland voorspelt de bank een verlies van 0,8 procentpunt, bij een groeiprognose van 1%. Dit betekent dus bijna een economische stilstand. Polen, waar het deze zomer niet uitzonderlijk heet was, wordt redelijk gespaard met een groei van ongeveer 2,9%.
Het rapport wijst ook op de menselijke kosten van de extreme hitte. Naar schatting zijn er tijdens de hittegolf van 22 tot en met 28 juni in Frankrijk, Duitsland, Spanje en Italië ongeveer 20.400 hittegerelateerde sterfgevallen geweest. Voor de hele zomer voorspelt Triodos ongeveer 25.000 sterfgevallen.
Daarbij komen ook nog de kosten van zwaar belaste ambulance diensten en een natuurbrandseizoen dat al meer dan 434.976 hectare heeft verbrand, meer dan in enig eerder gemeten jaar. Deze lasten worden niet gelijk verdeeld: regio’s met slechtere woningen en meer energiearmoede hebben bij dezelfde temperaturen een hoger sterfterisico.
“Het is duidelijk dat klimaatverandering geen economisch risico is dat pas in de toekomst effect zal hebben”, zegt Hans Stegeman, hoofdeconoom bij Triodos. “De extreme hitte die we nu ervaren, toont aan hoe klimaatverandering nu al levens, werk en welvaart in heel Europa beïnvloedt.”
Aanpassing kan helpen, maar slechts gedeeltelijk: het kan het verlies aan arbeidsproductiviteit met ongeveer 40% beperken, maar niet volledig wegnemen. Daarnaast is bescherming ongelijk verdeeld – wie isolatie en koeling kan betalen, ontsnapt eerder aan de hitte.
Triodos wijst ook op een zogenaamde “doom loop”. Klimaatschade vertraagt de economie, waarna de politiek juist het klimaatbeleid versoepelt om de economische groei te beschermen. Op 17 juli verzwakte de Europese Commissie het pad van het emissieplafond in de jaren 2030, in naam van concurrentievermogen. Volgens de bank is elk versoepeld beleid een subsidie, betaald door degenen die de volgende hittegolf ervaren.