De voorzitter van de Europese Centrale Bank waarschuwt dat de traditionele economische pijlers van Europa onder druk staan. Ze pleit voor een sterkere interne markt en kapitaalunie om de groei te herstellen, vooral met het oog op AI.
Christine Lagarde, de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), heeft op het World Economic Forum in Genève een sombere analyse gegeven van de Europese economie. Op 19 augustus 2026 stelde ze dat het naoorlogse groeimodel van Europa aan het afbrokkelen is en waarschijnlijk niet meer in zijn oude vorm zal terugkeren. De traditionele pijlers die de groei van het continent ondersteunden, staan onder zware druk.
Volgens Lagarde was Europa’s succes gebaseerd op drie fundamenten: een groeiende wereldhandel, de kracht in middelhoge technologieproductie (mede dankzij relatief goedkope energie) en een stabiele, op regels gebaseerde wereldorde. Al deze elementen verzwakken nu. Zo werden er vorig jaar wereldwijd meer dan 2.500 handelsbeperkingen ingevoerd, wat de vrije stroom van goederen bemoeilijkt. Ook de energieprijzen zijn een struikelblok: in 2025 waren de elektriciteitsprijzen voor energie-intensieve industrieën in de EU gemiddeld meer dan dubbel zo hoog als in de VS, en ongeveer 50% hoger dan in China. Bovendien is de geopolitieke stabiliteit, die Europa lang als vanzelfsprekend beschouwde, onder druk komen te staan, wat bedrijven aanzet om minder te investeren.
Interne Kracht als Reddingsboei
Ondanks de uitdagingen benadrukt Lagarde dat Europa nog steeds aanzienlijke troeven heeft. De EU beschikt over het grootste netwerk van handelsovereenkomsten ter wereld en heeft een geïntegreerde markt van 27 lidstaten en 450 miljoen consumenten, de grootste onder de geavanceerde economieën. Deze interne vraag bleek vorig jaar al een belangrijke groeimotor, toen de economie van de eurozone met 1,5% groeide, volledig gedreven door binnenlandse consumptie. Ook in het tweede kwartaal van 2026 droeg de binnenlandse vraag positief bij aan een groei van 0,4%.
De taak is nu om deze interne veerkracht om te zetten in een duurzame bron van groei op lange termijn. Dit vereist volgens de ECB-voorzitter dat Europa de schaal van zijn thuismarkt beter benut. Als bedrijven gemakkelijker kunnen groeien binnen de EU, kunnen ze efficiënter investeren en innovatie stimuleren, wat uiteindelijk leidt tot hogere productiviteit.
AI en Kapitaalmarktfragmentatie
Nieuwe technologieën, zoals artificiële intelligentie (AI), bieden kansen, maar Europa moet lessen trekken uit het verleden. Het continent miste grotendeels de eerste digitale revolutie, waarbij de commerciële voordelen van ICT vooral elders werden geoogst. Dit mag niet herhaald worden met AI. Europese bedrijven investeren al in AI; enquêtes suggereren dat bedrijven in de eurozone dit jaar gemiddeld ongeveer 9% van hun totale investeringen aan AI zullen toewijzen.
Twee belangrijke barrières belemmeren echter de schaalvergroting en verspreiding van deze investeringen. Ten eerste is er de fragmentatie van de interne markt, waardoor concurrentiedruk vaak stopt bij nationale grenzen. Ten tweede is er de fragmentatie van de kapitaalmarkten. Innovatieve Europese bedrijven vinden vaak financiering in de beginfase, maar lopen tegen een kloof aan wanneer ze willen opschalen. Volgens de Europese Investeringsbank hebben EU-start-ups na tien jaar ongeveer 50% minder kapitaal opgehaald dan hun tegenhangers in San Francisco. Dit leidt ertoe dat zo’n 12% van de Europese scale-ups buiten de EU verhuist, vaak naar de Verenigde Staten. Deze twee problemen versterken elkaar, wat resulteert in minder bedrijven die uitgroeien tot wereldspelers en een tragere verspreiding van nieuwe technologieën.