De zomer van 2026 liet in België een triest record zien: nergens in Europa stierven er procentueel zoveel mensen extra door de hitte. Nu de cijfers bekend zijn, belooft de politiek beterschap met een nieuw hitteplan.
De zomer van 2026 zal de geschiedenis ingaan als een bijzonder dodelijke periode voor België. Tussen 18 juni en 1 juli telde ons land ruim 1.700 extra overlijdens, een oversterfte van 47,8 procent. Dat is de hoogste van heel Europa, zo blijkt uit cijfers van het European Mortality Monitoring Network (Euromomo). De dodelijkste dag was zaterdag 27 juni, met een oversterfte van maar liefst 146,5 procent. Deze cijfers, die Sciensano nog verder gedetailleerd zal uitwerken, dwingen de politiek nu tot actie. Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) belooft een nieuw, volwaardig hitteplan tegen de zomer van volgend jaar.
Noodcentrales overbelast, koele plekken ontbreken
De hoge oversterfte was vooral merkbaar in Wallonië en trof voornamelijk ouderen, zowel thuis als in woonzorgcentra. Opvallend is dat ook bij mensen jonger dan 65 jaar een aanzienlijke oversterfte werd vastgesteld. Experts en overheden identificeerden verschillende pijnpunten die bijdroegen aan de crisis. Zo waren de noodcentrales 112 en 1733 overbelast, met wachttijden van tien minuten en meer tijdens het dodelijkste weekend van de hittegolf. Daarnaast bleek er een gebrek aan voldoende koele plekken in steden en gemeenten, en was de coördinatie tussen de verschillende beleidsniveaus onvoldoende.
De Risk Management Group (RMG) kwam begin juli samen en formuleerde diverse aanbevelingen. Zo moet er een betere evaluatie komen van communicatie en coördinatie. Ook moet de FOD Volksgezondheid bij elke alarmfase een realtime risicoanalyse uitvoeren van de druk op de gezondheidszorg. Verder is het duidelijk dat ziekenhuisinfrastructuur vaak nog te weinig hittebestendig is, en dat er meer aandacht moet komen voor beschermingsmaatregelen voor werknemers die buiten werken.
Politiek belooft beterschap
De politiek erkent de ernst van de situatie en belooft beterschap. Minister Vandenbroucke benadrukt de nood aan een nieuw hitteplan, dat verder gaat dan het huidige fase- en communicatieplan. Het nieuwe plan moet vooraf uitgewerkte maatregelen, verantwoordelijkheden, capaciteitsplanning en operationele draaiboeken voor alle betrokken sectoren omvatten. De RMG werkt op zijn vraag al aan een eerste aanzet voor de principes van zo’n plan, die in september besproken zullen worden op een interministeriële conferentie.
Federaal minister van Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés) voegt eraan toe dat het de verantwoordelijkheid van de overheid is om beter te anticiperen, kwetsbare mensen te beschermen en de samenwerking tussen beleidsniveaus te verbeteren. Hij wil ook de wetenschappelijke informatie beter laten doorstromen, onder meer door het KMI beter te integreren in de bestaande organisatiestructuur. De overlijdens van deze zomer herinneren ons er op de hardst mogelijke manier aan dat aanpassing aan de klimaatverandering ook een kwestie van volksgezondheid is, zo stelt hij.
Wat nu?
De ministers geven aan dat de hittecrisis hoog op de politieke agenda staat. De interministeriële conferentie in september zal de aanbevelingen bespreken, en tegen de zomer van volgend jaar moet er een nieuw, robuuster hitteplan liggen. Wij volgen dit verder op, want op papier klinkt dat mooi, maar de praktijk zal moeten uitwijzen of de aanpassingen het aantal hittedoden bij een volgende hittegolf effectief kunnen beperken.