De Nederlandse begroting focust te veel op snelle oplossingen zoals koopkrachtreparatie, terwijl structurele problemen en lange termijn investeringen onderbelicht blijven, zo stellen economen van de UvA en Rabobank.
De Nederlandse regering richt zich in haar recente begroting op kortetermijnoplossingen om de koopkracht van huishoudens te ondersteunen. Dit blijkt uit maatregelen zoals de verlenging van de korting op brandstofaccijnzen, die de pijn van stijgende prijzen moeten verzachten. Economen uiten echter scherpe kritiek, omdat deze aanpak de structurele problemen van de economie negeert.
Hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam noemt de aanpak ‘boekhouden op de vierkante centimeter’. Hij stelt dat de focus zou moeten liggen op het versterken van de economie om weerbaarder te zijn tegen onzekerheden wereldwijd. Volgens Boot verzandt de politiek in een spagaat tussen de korte en lange termijn, wat leidt tot een reeks pleisters die de dieperliggende wonden niet helen.
Ook Rabobank-econoom Hugo Erken is kritisch. Hoewel het Centraal Planbureau (CPB) rekent op een inflatie van 2,7 procent en een koopkrachtdaling van 0,1 procent voor een gemiddeld huishouden, verwacht de Rabobank een inflatie van 3,8 procent en een daling van de koopkracht met 0,8 procent. Dit komt door aanhoudend hoge energieprijzen, mede door het conflict in het Midden-Oosten, waarop de regering weinig grip heeft. Wij zien vooral dat de Nederlandse regering hiermee een risicovolle gok neemt; als de inflatie inderdaad hoger uitvalt dan de officiële prognoses, zal de onvrede over de koopkracht alleen maar toenemen en blijken de huidige maatregelen ontoereikend.
Nationale Investeringsbank Als Lichtpuntje
Een positieve noot in de begroting is het plan voor een nationale investeringsbank, waar ruim 3,3 miljard euro in gestoken wordt. Deze instelling moet los van het kabinet leningen verstrekken en mogelijk zelfs aandeelhouder worden in jonge bedrijven. Erken ziet hierin potentieel om extra privaat kapitaal aan te trekken, wat de overheid ontlast.
Boot tempert echter het enthousiasme. Hij mist een duidelijke missie en strategie voor deze investeringsbank. Zonder een heldere visie op waar de investeringen naartoe moeten, vreest hij dat ook dit geld ‘weggegooid geld’ zal blijken te zijn. De discussie over de Algemene Beschouwingen zou daarom moeten beginnen met het ‘grotere verhaal’, in plaats van enkel compromissen te sluiten die de diepere problemen negeren.
Vergelijking Met Andere Europese Landen
De focus op kortetermijnoplossingen en het gebrek aan een duidelijke langetermijnvisie is niet uniek voor Nederland. Ook in andere Europese landen zien we vaak een politieke neiging om onmiddellijke economische pijnpunten te verlichten, vaak ten koste van structurele hervormingen. Landen als België en Frankrijk worstelen eveneens met hoge inflatie en de zoektocht naar duurzame oplossingen voor energietransitie en vergrijzing. De Nederlandse aanpak met een investeringsbank, mits goed uitgevoerd, kan een voorbeeld zijn voor het stimuleren van innovatie en groei, maar de waarschuwingen van de economen over een gebrek aan richting zijn zeker en vast relevant.