Een consortium van journalisten heeft bij de Europese Commissie een klacht ingediend tegen de ondoorzichtigheid van datacenters. Ze weigeren details over hun energie- en waterverbruik te delen, terwijl hun stroomvraag door de opkomst van AI explosief stijgt.
Een consortium van Europese journalisten, waaronder Lighthouse Reports, heeft officieel een klacht ingediend bij de Europese Commissie. De journalisten eisen meer transparantie over het energie- en waterverbruik van datacenters, dat door de opkomst van artificiële intelligentie (AI) fors toeneemt. Datacenters en zelfs overheden houden deze cruciale informatie vaak geheim, onder verwijzing naar bedrijfsgeheimen.
De klacht baseert zich op het verdrag van Aarhus, dat staten verplicht milieu-informatie openbaar te maken. De actie volgt op een jaar lang onderzoek, waaruit bleek dat het voor veel datacenters onduidelijk blijft hoeveel impact ze precies hebben. Microsoft heeft in Nederland voor het eerst wel cijfers gedeeld: de datacenters van het techbedrijf in Middenmeer zijn verantwoordelijk voor ongeveer 1 procent van het totale Nederlandse stroomverbruik.
De vraag naar rekenkracht, vooral voor AI, drijft de groei van datacenters aan. Het Planbureau voor de Leefomgeving verwacht dat het energieverbruik van datacenters in Nederland tegen 2030 zelfs kan verdrievoudigen. Alle Nederlandse datacenters samen waren in 2024 al goed voor bijna 5 procent van het totale elektriciteitsverbruik. Wereldwijd zijn de cijfers nog indrukwekkender: techgiganten zullen de komende zeven jaar naar verwachting meer dan 9.000 miljard euro uitgeven aan AI-infrastructuur in de Verenigde Staten alleen al.
Groene Ambities Onder Druk
De Europese Commissie streeft ernaar om de datacentercapaciteit in de EU de komende vijf tot zeven jaar te verdrievoudigen, om zo de AI-race met China en de VS bij te benen. Dit strookt echter niet altijd met de klimaatdoelstellingen. Hoewel de Commissie werkt aan verplichte duurzaamheidslabels voor datacenters om meer transparantie te creëren, werd in 2024 juist in de Europese wet vastgelegd dat het energie- en waterverbruik van individuele datacenters geheim mag blijven. Dit wetsartikel werd vrijwel woord voor woord overgenomen van lobbyisten uit de techsector.
Wij zien hier een duidelijke spanning tussen de digitale ambities van Europa en de noodzakelijke milieutransparantie. Het is opmerkelijk dat beleidsmakers enerzijds de datacentercapaciteit willen opvoeren, maar anderzijds wetgeving invoeren die de controle op de milieu-impact bemoeilijkt. Dit gebrek aan openheid kan de publieke acceptatie van de sector, die nu al te kampen heeft met een negatief imago, verder ondermijnen.
Stroomnet onder hoogspanning
De enorme energievraag van datacenters zet het stroomnet zwaar onder druk. In Nederland staan al duizenden bedrijven op een wachtlijst voor een netaansluiting. Ook in andere landen, zoals Ierland en de Verenigde Staten, kampen de netbeheerders met capaciteitsproblemen. Dit leidt ertoe dat datacenters steeds vaker hun eigen elektriciteit opwekken, vaak met gasgestookte installaties, wat de CO2-uitstoot kan verhogen.
Neem bijvoorbeeld Amazon, dat plannen heeft om in de VS evenveel gascentrales te bouwen voor zijn datacenters als er nu in heel Nederland staan. De sector probeert het negatieve imago wel af te schudden door te wijzen op hun potentieel om het stroomnet te stabiliseren en restwarmte te hergebruiken. Desondanks blijkt uit de klacht van Lighthouse Reports dat de bereidheid om concrete cijfers hierover te delen, tekortschiet.
Toezichthouders Tasten In Het Duister
De huidige situatie betekent dat zelfs toezichthouders zoals de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de vinger niet volledig op de pols kunnen houden. Bedrijven kunnen immers bedrijfsgeheimen aanroepen om hun verbruikscijfers niet te delen. Dit maakt handhaving van eventuele milieudoelstellingen, zoals de voorgestelde PUE-normen (Power Usage Effectiveness) van de Europese Commissie, een stuk complexer.
De Commissie wil dat datacenters in de EU een PUE van onder de 1,5 halen tegen 2030 en dat nieuwe datacenters binnen drie jaar na ingebruikname onder de 1,4 zitten. In Nederland geldt voor nieuwe datacenters zelfs al een PUE van 1,2 of lager. Zonder transparante data wordt het echter lastig om te controleren of deze normen daadwerkelijk gehaald worden, en of de sector echt stappen zet richting duurzaamheid.
Wat betekent dit nu?
De recente klacht van journalisten bij de Europese Commissie benadrukt de groeiende spanning tussen de technologische vooruitgang gedreven door AI en de milieu-impact van de benodigde infrastructuur. Het gebrek aan transparantie over het energie- en waterverbruik van datacenters is een belangrijk obstakel voor effectief milieubeleid. Wij zien dat de Commissie met verplichte duurzaamheidslabels een stap in de goede richting zet, maar dat de uitzonderingen voor ‘bedrijfsgeheimen’ de effectiviteit hiervan kunnen ondermijnen. De druk op het stroomnet en de toenemende vraag naar energie zullen de komende jaren onverminderd hoog blijven, wat vraagt om een heldere en afdwingbare aanpak.