De stad Leuven moet het de komende legislatuur met 22,5 miljoen euro minder doen, een direct gevolg van de besparingen die de Vlaamse regering oplegt aan het Gemeentefonds. Over de hele lijn snoeit de Vlaamse overheid 1 miljard euro in de middelen voor lokale besturen.
De Vlaamse regering heeft besloten om de middelen uit het Gemeentefonds over de komende jaren met 1 miljard euro te verlagen. Deze ingreep raakt tal van lokale besturen in hun financiële planning, zo ook de stad Leuven. De Vlaams-Brabantse stad ziet hierdoor een bedrag van 22,5 miljoen euro verdampen gedurende de huidige bestuurstermijn.
Deze besparing komt voor veel gemeenten op een ongunstig moment, amper een jaar na het opstellen van hun eigen meerjarenbegrotingen. De vermindering van het Gemeentefonds, dat een cruciale inkomstenbron vormt, dwingt steden en gemeenten om hun plannen te herzien. De Vlaamse regering schroeft de jaarlijkse indexering van het fonds terug: volgend jaar bedraagt die nog maar 1 procent, in 2028 en 2029 respectievelijk 1,25 en 2 procent.
Hevige Reacties Uit Lokale Politiek
Burgemeester Mohamed Ridouani (Vooruit) van Leuven spreekt van een ‘ondoordachte besparing’ en waarschuwt dat de ‘impact groot en voelbaar zal zijn’ voor de inwoners. Hij benadrukt het belang van steden als ‘economische ruggengraat van Vlaanderen’. Ook schepen van Financiën Thomas Van Oppens (Groen) is kritisch en stelt dat Vlaanderen de financiële rekening doorschuift naar het lokale niveau. Hij wijst erop dat de besparing komt nadat tien maanden geleden nog was gezegd dat er niet aan deze middelen getornd zou worden, wat hij ‘ongehoord en geen manier van werken’ noemt.
De verontwaardiging beperkt zich niet tot Leuven. In Mechelen, een andere Vlaamse stad, bedraagt het verlies zo’n 17 miljoen euro. Ook burgemeesters van onder meer Kortrijk, Lanaken en Blankenberge uiten felle kritiek en spreken van ‘contractbreuk’ en ‘wanbestuur’. De Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) sluit zich bij de kritiek aan. Zij stellen dat de Vlaamse regering voorbijgaat aan de eerder decretaal vastgelegde groeivoet van 3,5 procent, die juist bedoeld was om meer zekerheid te bieden aan lokale besturen in tijden van inflatie.
Gevolgen Voor Grootsteden En Kleinere Gemeenten
De specifieke verdeelsleutel van het Gemeentefonds maakt dat vooral grootsteden de zwaarste klappen krijgen. Gent ziet bijvoorbeeld volgend jaar 12,7 miljoen euro minder en Antwerpen zelfs 26,1 miljoen euro. Over een hele legislatuur kan dit oplopen tot 140,8 miljoen euro voor Gent en 290,7 miljoen euro voor Antwerpen. Kleinere gemeenten ervaren eveneens forse hoofdbrekens; veel beloofde centen zijn al toegewezen aan grote projecten zoals zwembaden of wegenwerken. Deze besparing dwingt hen mogelijk tot het zoeken naar alternatieve inkomsten, zoals extra belastingen, of het afblazen van geplande projecten.
De plotse ingang van de besparing, al vanaf volgend jaar, geeft gemeenten nauwelijks tijd om hun meerjarenplannen aan te passen. Dit gebrek aan stabiliteit en voorspelbaarheid wordt door de VVSG als een groot nadeel gezien. Wij zien vooral dat deze discussie de spanningen tussen de Vlaamse en lokale bestuursniveaus vergroot, zeker gezien het feit dat partijen die deel uitmaken van de Vlaamse regering, zoals Vooruit en CD&V, via hun lokale mandatarissen openlijk de beslissing van hun eigen partijgenoten op het hogere niveau afkeuren.
Wat Betekent Dit Nu?
De aangekondigde besparingen op het Gemeentefonds zullen een directe en voelbare impact hebben op de dienstverlening en investeringsmogelijkheden van Vlaamse steden en gemeenten. De financiële druk, bovenop al bestaande extra taaklasten zoals de organisatie van buitenschoolse kinderopvang, dwingt lokale besturen tot moeilijke keuzes. Of dit leidt tot hogere lokale belastingen of het uitstellen van noodzakelijke projecten, zal de komende maanden duidelijk moeten worden, wanneer de gemeenten hun begrotingen opnieuw tegen het licht houden. Voor de Vlaamse politiek betekent dit besluit een gespannen aanloop naar de komende verkiezingen, waarbij de lokale impact van besparingen ongetwijfeld een belangrijk campagnethema zal worden.