De federale regering slaagde er woensdagavond niet in een akkoord te bereiken over de aanpak van een begrotingstekort van 10 miljard euro, ondanks de dringende waarschuwingen van de Nationale Bank en het Agentschap voor de Schuld over de oplopende langetermijnrentes.
De Belgische federale regering zit in nauwe schoentjes, nu het kernkabinet woensdagavond voor de zoveelste keer uiteenging zonder een definitief akkoord over de begroting. De zoektocht naar een dekking van 10 miljard euro aan tekorten verloopt moeizaam. De langetermijnrente in België nadert inmiddels de 4,4 procent, het hoogste peil in ongeveer vijftien jaar, en dat baart de financiële waakhonden grote zorgen. De gevreesde ‘rentesneeuwbal’, waarbij de overheid geld moet lenen om de rente op haar bestaande schulden te betalen, dreigt hierdoor al in 2029 in plaats van de eerder voorziene 2031.
Premier Bart De Wever had de topfiguren van de Nationale Bank en het Agentschap voor de Schuld uitgenodigd om de ernst van de situatie te schetsen. Hun boodschap was duidelijk: als de rentes blijven oplopen, kan de sneeuwbal zelfs al in 2028 beginnen te rollen. De premier hoopte zo een gevoel van urgentie te creëren bij zijn coalitiepartners, maar een breed akkoord over zijn nieuwe nota, die een kader bood voor diepgaande onderhandelingen, bleef uit. Vicepremier Maxime Prévot sprak wel van een “nuttige vergadering”, maar erkende dat de standpunten nog uiteenlopen. Er wordt nu bilateraal verder onderhandeld, met mogelijk een nieuwe kernkabinetvergadering op komst.
Stijgende Rentes En De Gevolgen
De rentestijgingen zijn geen louter Belgisch fenomeen; ze vormen een wereldwijde trend, aangevoerd door de Verenigde Staten waar de tienjaarsrente op 5,35 procent staat. Frankrijk ziet de tienjaarsrente zelfs boven de 4,9 procent uitkomen. Deze stijgingen worden deels toegeschreven aan inflatievrees, gevoed door de oplopende olieprijzen door de aanhoudende oorlog in Iran en Oekraïne. Traders verwachten dat centrale banken, met de Federal Reserve voorop, hun beleidsrente verder zullen moeten verhogen. Hogere rentes maken lenen duurder, niet alleen voor de overheid, maar ook voor burgers die een woonkrediet willen afsluiten.
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwt eveneens voor een “cocktail” van kunstmatige intelligentie, dure olie en toenemende schulden die de wereldeconomie bedreigt. IMF-directeur Kristalina Georgieva merkt op dat de economische groei door AI voorlopig beperkt blijft tot een handvol landen, terwijl de energiecrisis en hoge overheidschulden de inflatie aanwakkeren. Zij stelt dat regeringen die gewend zijn aan grote begrotingstekorten voor “zeer moeilijke politieke keuzes” staan, nu de periode van lage rentes voorbij is.
Een Moeizame Zoektocht Naar Oplossingen
De nieuwe begrotingstabel die Premier De Wever op tafel legde, specificeerde nog niet van welke maatregelen de benodigde 10 miljard euro moet komen. Dit zorgde meteen voor kritiek bij coalitiepartners. Vooruit-vicepremier Frank Vandenbroucke beklemtoonde dat er niet te veel bespaard mag worden op de zwakkeren in de samenleving en dat de sterkste schouders evenredig moeten bijdragen. Les Engagés is dan weer bezorgd over te forse besparingen in de gezondheidszorg. Een ander struikelblok is de btw-hervorming die De Wever voorstelt, met een verhoging van het algemene tarief van 21 naar 22 procent, een nultarief voor groenten en fruit, en tarieven van 6 en 12 procent naar 9 procent. De MR-partij heeft zich hier al meermaals tegen verzet en houdt het been stijf, wat de onderhandelingen verder bemoeilijkt.
Deze politieke impasse heeft directe financiële gevolgen. Wij zien vooral dat de onzekerheid rond de begroting de perceptie van het land als een stabiele schuldenaar kan aantasten, wat op zijn beurt de leenkosten voor de overheid verder kan opdrijven. Dit versterkt de ‘rentesneeuwbal’ en zet nog meer druk op de publieke financiën. De impact strekt zich bovendien uit tot de Europese markten, aangezien de Belgische rentestijgingen deel uitmaken van een bredere trend die ook andere eurolanden raakt. De Europese Centrale Bank zal deze ontwikkelingen ongetwijfeld nauwgezet volgen bij toekomstige beleidsbeslissingen.
Wat Dit Betekent Voor De Kaspositie En Marges
De oplopende rentes hebben een directe impact op de kaspositie van de overheid. Elke procentpunt stijging in de leenkosten vertaalt zich in miljarden extra rente-uitgaven. Dit betekent dat er minder geld overblijft voor investeringen in infrastructuur, onderwijs of gezondheidszorg, tenzij er elders fors wordt bespaard of nieuwe inkomsten worden gegenereerd. Voor een overheid die al moeite heeft om het begrotingstekort te dichten, vormt dit een aanzienlijke druk op de marges. Het Agentschap voor de Schuld waarschuwt expliciet voor deze dynamiek: een groter deel van de staatsinkomsten moet dan dienen om de schuld te financieren, in plaats van om publieke diensten te leveren.
De druk op de begroting wordt niet alleen veroorzaakt door de rentestijgingen, maar ook door de prognoses van het Federaal Planbureau, dat de inflatieprognose voor dit en volgend jaar heeft opgetrokken naar gemiddeld 3,7 procent. Dit betekent dat de spilindex eerder overschreden zal worden, wat leidt tot een snellere automatische indexering van lonen en uitkeringen. Hoewel dit de koopkracht van burgers deels beschermt, verhoogt het ook de uitgaven van de overheid en de sociale zekerheid, wat de begrotingskloof verder vergroot. Dit legt een extra laag complexiteit op de toch al moeizame onderhandelingen.
Vooruitblik
De deadline voor de beleidsverklaring in de Kamer is dinsdag, maar we twijfelen of die nog gehaald wordt gezien de huidige impasse. De onderhandelingen zullen de komende dagen en weken cruciaal zijn voor de stabiliteit van de Belgische overheidsfinanciën. Het is afwachten of de coalitiepartners uiteindelijk tot een compromis kunnen komen dat de budgettaire discipline herstelt en de dreigende rentesneeuwbal kan afwenden. Zonder een duidelijk plan blijft de onzekerheid bestaan, en dat is geen goed nieuws voor de kosten van lenen.
