Vanaf morgen beginnen de eerste vijftig jongeren aan een vrijwillig militair dienstjaar in België. Het initiatief moet het personeelstekort bij Defensie helpen oplossen, maar ervaringen in landen als Duitsland tonen aan dat een aanzienlijk deel van de vrijwilligers voortijdig stopt.
Morgen begint een nieuwe fase voor de Belgische Defensie: de eerste vijftig jongeren starten aan hun vrijwillig militair dienstjaar. Zij maken deel uit van een groep van vijfhonderd jongeren tussen achttien en vijfentwintig jaar die de komende weken bij de marine, luchtmacht en landmacht zullen instromen. Het is een nieuw concept in België, bedoeld om het chronische personeelstekort bij het leger aan te pakken.
Defensie hoopt dat een deel van deze vrijwilligers na hun jaaropleiding kiest voor een langere loopbaan als beroepsmilitair of als reservist. De ambitie is om tegen tweeduizendvijfendertig maar liefst twaalfduizendachthonderd reservisten te hebben, bijna drie keer zoveel als vandaag. Voor dit eerste jaar ontving Defensie maar liefst drieduizendtweehonderdachtenveertig inschrijvingen, wat wijst op een brede interesse.
Duitse Ervaring Leert Dat Uitval Groot Is
België is niet het enige land dat experimenteert met dergelijke vrijwillige systemen. Duitsland heeft al sinds tweeduizendelf een vrijwillige militaire dienst, ingevoerd na de opschorting van de verplichte legerdienst. De belangstelling was aanvankelijk groot, met ongeveer twintigduizend jongeren die tussen juli tweeduizendelf en begin tweeduizenddertien aan minstens zes maanden dienst begonnen. Een kwart van hen haakte echter al binnen zes maanden af.
Dit probleem blijft tot op vandaag zichtbaar: ongeveer een kwart van de Duitse vrijwilligers beëindigt zijn dienst voortijdig. Wie wel de volledige dienst uitdoet, stroomt vaker door naar een langere militaire loopbaan. Dit percentage is zelfs toegenomen, van ongeveer tweeduizendvijftig jongeren in tweeduizendtwintig naar tweeduizendachthonderdvijftig in tweeduizendvierentwintig. Ongeveer een derde van degenen die hun vrijwillige dienst volledig afmaken, kiest uiteindelijk voor een verdere loopbaan bij Defensie.
Toch heeft Duitsland zijn personeelstekort hiermee niet opgelost. Ook na het vrijwillig dienstjaar blijft de uitval hoog: een kwart van de nieuw aangetreden militairen verlaat de Bundeswehr al binnen zes maanden. De voornaamste redenen zijn de afstand tot de kazerne en onvervulde verwachtingen over de carrière bij Defensie.
Kosten En Doorstroom Cruciaal
De ervaringen in Zweden en Noorwegen, waar een selectieve dienstplicht bestaat, tonen aan dat de doorstroom naar een militaire loopbaan daar lager ligt dan in Duitsland. In Zweden, waar de dienstplicht in tweeduizendzeventien opnieuw werd ingevoerd, stroomt ongeveer twintig procent van de dienstplichtigen door. Dit is opvallend lager dan de zestig procent die tussen tweeduizendtien en tweeduizendzeventien, toen Zweden volledig op vrijwilligers draaide, doorstroomde.
Voor België zal de komende jaren moeten blijken of het vrijwillige karakter van het systeem een voordeel is. Wie bewust kiest voor een militair jaar, is mogelijk gemotiveerder om nadien te blijven. Defensie betaalt de deelnemers ongeveer tweeduizend euro netto per maand. Voor vijfhonderd deelnemers betekent dit op jaarbasis ongeveer twaalf miljoen euro aan nettolonen, nog zonder de werkgeverslasten en de kosten voor opleiding, uitrusting en huisvesting. Concrete cijfers over de totale kostprijs zijn er nog niet, maar wij zien vooral dat de uiteindelijke kostprijs per doorgestroomde militair sterk zal afhangen van het aantal jongeren dat na hun dienstjaar bij Defensie blijft. Dat maakt de doorstroom tot de belangrijkste maatstaf voor het succes van dit initiatief.