De Europese Unie zet de deur op een kier voor een restrictiever visumbeleid voor Russische burgers. Waar landen als Italië eerder soepeler waren, groeit nu de steun voor striktere regels, vooral na een incident in Duitsland.
Waar het beleid van de Europese Unie voor Russische staatsburgers voorheen nog ruimte bood via toeristenvisa, wil de EU nu snel strengere regels invoeren. Dat komt vooral door de groeiende bezorgdheid dat deze visa misbruikt worden voor sabotageacties op Europees grondgebied. Kaja Kallas, de hoge vertegenwoordiger voor het buitenlandse beleid van de EU, merkt op dat er brede steun is onder de lidstaten voor een verbod op visa voor Russische ex-militairen en huurlingen, en voor aangescherpte beperkingen voor Russische toeristenvisa.
De aanleiding voor de versnelde plannen is de mislukte droneaanval op een Oekraïens vrachtvliegtuig begin augustus op de luchthaven van Leipzig/Halle in Duitsland. Duitse media melden dat één van de twee verdachten, een Wit-Rus met een Russisch paspoort, de Schengenzone binnendrong via een Italiaans toeristenvisum. Dit visum zou eind april door een Italiaans consulaat in Minsk zijn afgegeven. Wij zien dit vooral als een concrete aanwijzing die de discussie over visumregels in een stroomversnelling brengt, waar die eerder nog stokte.
Zuid-Europese landen waren kritischer
Strengere visumregels voor Russen lagen al langer op tafel in de EU, maar stuitte tot nu toe op weerstand. Vooral de Baltische staten drongen aan op een verbod, maar landen als Frankrijk, Spanje, Italië en Griekenland waren minder enthousiast. Dit had een duidelijke economische reden: het toerisme vanuit Rusland levert daar veel inkomsten op. In 2025 nam het aantal Russische toeristenvisa in de Schengenzone met 8 procent toe, vergeleken met het jaar daarvoor. Meer dan 477.000 Russen kregen toen een toeristenvisum, voornamelijk voor Frankrijk, Italië en Spanje. Dat is een aanzienlijk aantal dat de economische belangen van deze landen onderstreept.
De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antonio Tajani, heeft inmiddels aangegeven de zaak te zullen onderzoeken. Dit toont aan dat de ernst van de situatie nu ook bij de voorheen meer terughoudende landen doordringt. De discussie draait niet langer alleen om inkomsten versus isolatie, maar ook om veiligheid.
Spanning tussen gastvrijheid en isolatie
De ‘gastvrijheid’ die Kallas aanhaalt, staat in schril contrast met de bredere Europese retoriek om Rusland en het Kremlin zoveel mogelijk te isoleren. Spanje verdedigde eerder zijn aanpak met het argument dat het maximale druk wil zetten op de Russische overheid, maar de banden met de Russische civiele samenleving wil onderhouden. Dit is een delicate balans, die nu onder druk komt te staan. Het is nu afwachten of de zuiderse landen zich laten overtuigen en de ‘brede steun’ die Kallas nu ziet, snel zal leiden tot daadwerkelijk strengere visumregels. Wij twijfelen of de economische belangen zomaar opzijgeschoven zullen worden, al zal de veiligheidsfactor nu zwaarder wegen.