Na een volksraadpleging heeft IJsland besloten geen onderhandelingen te starten over een lidmaatschap van de Europese Unie. Dit betekent dat er geen welvarende landen meer in de wachtkamer van de EU staan, een situatie die volgens experts de discussie over toekomstige uitbreiding bemoeilijkt.
IJsland heeft gisteren, op dertig augustus tweeduizendzesentwintig, met een nipte meerderheid ‘nee’ gezegd tegen de opstart van toetredingsgesprekken met de Europese Unie. De eilandnatie kiest er daarmee voor om buiten de EU te blijven, ondanks de diepe economische en politieke banden die het land al heeft met het Europese blok. Professor Europese politiek Hendrik Vos van de UGent spreekt van een ‘klap voor Brussel’, omdat een land dat de keuze heeft om te onderhandelen, al in een vroeg stadium afhaakt.
De beslissing van IJsland past in een breder patroon, zo stelt Vos. Vooral in economisch sterke landen leeft het idee van nationale soevereiniteit sterk. Ze willen ‘baas blijven over eigen land’ en zien de inkapseling in een groter geheel niet als noodzakelijk. Dit sentiment is ook te zien in landen als Noorwegen en Zwitserland, die weliswaar bijna alle Europese regels overnemen, maar toch weigeren volwaardig lid te worden. Zij zijn in zekere zin ‘vazalstaten’ van de EU, maar een referendum over lidmaatschap draait al snel uit op een emotionele discussie over zelfbeschikking.
Economische Realiteit Versus Soevereiniteit
De situatie in IJsland staat in schril contrast met die in Zuidoost-Europa. Landen als Albanië, Montenegro en Servië staan al jaren te trappelen om lid te worden van de EU. Deze landen zijn economisch over het algemeen minder sterk en zien in een EU-lidmaatschap uitzicht op subsidies en economische vooruitgang. De geschiedenis leert hen dat armere landen die toetraden tot de EU, er steevast op vooruitgingen. Voor de EU zelf is het ook van belang om deze landen aan zich te binden, zeker in geopolitiek gespannen tijden. Er bestaat de vrees dat de westelijke Balkan anders door grootmachten als Rusland of China kan worden beïnvloed, waardoor de EU deze landen perspectief moet bieden.
Gevolgen Voor Toekomstige Uitbreiding
De afwijzing van IJsland maakt de discussie over de uitbreiding van de EU er niet gemakkelijker op. De toetreding van economisch zwakkere landen stuit binnen de EU immers vaak op protest. Een noordelijk, rijker land zoals IJsland had als een soort ‘glijmiddel’ kunnen dienen om die discussie te vergemakkelijken, aldus Vos. Nu er geen welvarende landen meer in de wachtkamer staan, blijft de focus liggen op de economisch minder sterke kandidaten, wat de interne discussie over de kosten en baten van uitbreiding waarschijnlijk zal intensiveren. Wij volgen dit dossier verder op, want de EU-uitbreiding is een complex vraagstuk met verstrekkende gevolgen voor zowel de huidige lidstaten als de kandidaat-landen.