De aandeelhouders van de NAM, Shell en ExxonMobil, hebben een extra uitkering van 1,43 miljard euro ontvangen. Daarmee duikt de solvabiliteit van de Nederlandse Aardolie Maatschappij onder de in 2018 afgesproken grens van 25 procent, wat vragen oproept over de financiering van aardbevingsschade in Groningen.
De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft 1,43 miljard euro overgemaakt aan haar aandeelhouders, de olie- en gasreuzen Shell en ExxonMobil. Dit bedrag is opgebouwd uit een regulier dividend van 70 miljoen euro over 2025 en een aanvullende uitkering van 1,36 miljard euro uit de reserves. Door deze transactie is de solvabiliteit van de NAM, die de verhouding tussen eigen en totale vermogen weergeeft, onder de afgesproken 25 procent gedaald. Deze afspraak uit 2018 moest de financiële robuustheid van de NAM waarborgen, vooral met het oog op de compensatie van aardbevingsschade in Groningen.
De uitkering van zo’n 1,43 miljard euro is fors, zeker als je bedenkt dat de nettowinst van de NAM in 2025 daalde tot 420 miljoen euro, tegenover 1,28 miljard euro een jaar eerder. Het zorgt voor bezorgdheid bij de Nederlandse overheid, die vreest dat de middelen voor de schadeafhandeling in gevaar komen. Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken heeft al aangegeven opheldering te willen en sluit juridische stappen niet uit als de NAM haar verplichtingen niet kan nakomen.
Wat Voorafging Aan Deze Uitkering
De relatie tussen de NAM, haar aandeelhouders en de Nederlandse staat is al langer gespannen, vooral rond de afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen. Sinds de gaswinning daar grootschalig werd teruggeschroefd en uiteindelijk gestopt, ligt de verantwoordelijkheid voor de miljarden aan schadeclaims bij de NAM. In 2018 werd daarom een harde afspraak gemaakt: de solvabiliteit van de NAM mocht nooit onder de 25 procent zakken. Dat moest garanderen dat er altijd voldoende geld beschikbaar was voor de Groningers. Shell en ExxonMobil, die elk de helft van de NAM bezitten, hebben in de afgelopen jaren al miljarden aan dividenden ontvangen, waaronder nog eens 3 miljard euro in 2024.
De aandeelhouders stellen wel dat de uitkering van 1,36 miljard euro tot en met september 2031 terug te vorderen is als kapitaalstorting, mocht de NAM het nodig hebben. Bankgaranties van Europese banken zouden moeten garanderen dat het geld beschikbaar blijft voor de Groningse schadeafhandeling, zelfs als de aandeelhouders niet direct betalen. Toch blijft de onzekerheid groot; de uiteindelijke rekening voor schadeherstel en versterking in Groningen wordt geraamd op 6,4 miljard euro tot 2031, waarvan het aandeel van de NAM zo’n 3,8 miljard euro zou zijn. De aandeelhouders betwisten echter de hoogte van dit bedrag en in hoeverre zij daarvoor aansprakelijk zijn, wat tot meerdere juridische procedures heeft geleid.
De Zorgen Van Den Haag
Minister Heerma heeft duidelijk laten verstaan dat hij zich zorgen maakt over de financiële positie van de NAM. De afspraken uit 2018 waren er juist om te voorkomen dat de belastingbetaler uiteindelijk opdraait voor de schade. Hoewel de NAM benadrukt dat er door de terugvorderingsclausule en bankgaranties voldoende middelen beschikbaar blijven, zien wij vooral een poging van Shell en ExxonMobil om zoveel mogelijk liquide middelen uit de NAM te halen zolang dat nog kan. Deze manoeuvre, waarbij de solvabiliteit onder de afgesproken grens zakt, staat haaks op de geest van de in 2018 gemaakte afspraken.
De situatie in Groningen blijft de Nederlandse politiek en de media bezighouden. De onrust rond de compensatie en de discussie over wie de uiteindelijke rekening betaalt, is constant aanwezig. Ter vergelijking: terwijl de angst-en-hebzuchtmeter voor cryptomarkten vandaag, 7 oktober om 18:32, op een ‘Greed’ stand van 71 van de 100 punten staat, wat duidt op optimisme onder beleggers, heerst er in Groningen en Den Haag eerder een gevoel van onzekerheid en wantrouwen als het om de financiële afwikkeling gaat.
Verhoogde Juridische Druk
De juridische strijd tussen de Nederlandse staat en de aandeelhouders van de NAM is verre van voorbij. Shell en ExxonMobil betwisten nog steeds de omvang van hun aansprakelijkheid en de kosten die aan de NAM worden toegerekend. De accountant EY wijst in zijn controleverklaring ook op de onzekerheden rond de aardbevingsdossiers, hoewel de jaarrekening is goedgekeurd en er geen materiële onzekerheid over de continuïteit is vastgesteld. Wij twijfelen of de mogelijkheid om de uitkering terug te vorderen in de praktijk voldoende garantie biedt, gezien de juridische procedures die al lopen en de onwil van de aandeelhouders om de volledige kosten te dragen.
De dreiging van minister Heerma om opnieuw naar het scheidsgerecht te stappen, toont aan dat de Nederlandse overheid de situatie nauwlettend volgt en bereid is om verdere stappen te ondernemen. De vraag is wanneer het punt wordt bereikt waarop de overheid dit nodig acht. De komende maanden zullen cruciaal zijn om te zien of de NAM en haar aandeelhouders alsnog aan de afspraken voldoen, of dat de juridische confrontatie verder escaleert, met mogelijke gevolgen voor de Groningers en uiteindelijk de Nederlandse belastingbetaler.