Na jaren van stijging is de totale studieschuld in Nederland voor het eerst afgenomen. Het leenstelsel, dat studenten tussen 2015 en 2023 trof, blijft echter de oorzaak van torenhoge individuele schulden voor de ‘pechgeneratie’.
De totale studieschuld van Nederlandse studenten en oud-studenten is voor het eerst gedaald. Begin dit jaar stond de teller op 28 miljard euro, wat een afname van 800 miljoen euro betekent ten opzichte van een jaar eerder. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldt deze significante daling, die de trend van de afgelopen jaren doorbreekt.
Deze kentering heeft alles te maken met de herinvoering van de basisbeurs in het hoger onderwijs, die in het academiejaar 2023/2024 van kracht werd. Sinds die tijd zien we dat het aantal studenten dat een lening aanvraagt al voor het derde jaar op rij afneemt. Waar in 2023 nog 610.000 studenten een studieschuld hadden, is dat aantal gedaald naar 400.000, een verschil van 210.000 studenten. De gemiddelde schuld van studerende studenten met een lening is eveneens afgenomen, van 16.600 euro naar 15.600 euro, een daling van 1.000 euro.
Wij lezen de cijfers als een welkome adempauze voor de Nederlandse schatkist en de studenten van vandaag. Het leenstelsel, dat in 2015 werd ingevoerd met de belofte dat vrijgekomen geld zou bijdragen aan onderwijskwaliteit, leidde vooral tot een almaar groeiende schuldenberg. Dat de totale schuld nu krimpt, toont aan dat de basisbeurs een direct effect heeft op het leengedrag van de huidige studentenpopulatie. Toch mag dit cijfer de onderliggende problematiek niet verhullen, want de ‘pechgeneratie’ draagt nog steeds de zwaarste last.
Leenstelsel Gevolg: Hoge Individuele Schulden
Hoewel de totale schuld afneemt, is de impact van het leenstelsel op een specifieke groep oud-studenten nog steeds groot. Voor de ruim 1,1 miljoen mensen die hun studie inmiddels hebben afgerond, is de gemiddelde schuld namelijk gestegen naar 19.200 euro. Vooral de leeftijdsgroep tussen 25 en 30 jaar valt op: zij hebben gemiddeld 25.400 euro openstaan bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Dit zijn veelal de studenten die onder het leenstelsel vielen, dat gold voor wie tussen september 2015 en augustus 2023 met een studie begon.
Het aantal mensen met een studieschuld van meer dan 50.000 euro is de afgelopen zes jaar verdubbeld. Ongeveer 145.000 mensen hebben nu minstens dat bedrag aan schuld. Bijna 5.000 mensen hebben zelfs een studieschuld van meer dan 100.000 euro. Ter vergelijking: in 2015 ging het nog om 33.000 studenten met een schuld van 50.000 euro of meer. De gemiddelde studieschuld voor alle leners, inclusief de huidige studenten, is sinds de invoering van het leenstelsel in 2015 met 5.900 euro gestegen naar 18.300 euro, en blijft zelfs dit jaar nog licht toenemen ondanks de daling van de totale schuld.
Impact Op Levensloop
De financiële druk van deze hoge schulden is aanzienlijk. Lonneke van den Berg, demograaf bij het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI), stelt dat lenen aantrekkelijker werd gemaakt en zelfs aangemoedigd tijdens het leenstelsel, waardoor veel studenten de weg naar DUO vonden. Nu hebben deze oud-studenten, die vaak tot de ‘pechgeneratie’ behoren, moeite met belangrijke levensbeslissingen, zoals het kopen van een woning. De studieschuld wordt immers meegewogen bij hypotheekaanvragen, wat de toegang tot de woningmarkt bemoeilijkt, zeker voor wie niet kan terugvallen op financiële steun van ouders.
De rente speelt hierin ook een rol. Waar de rentepercentages tijdens het leenstelsel extreem laag waren (0 tot 0,1 procent), zijn deze inmiddels gestegen naar 2,33 tot 2,57 procent. Dit betekent dat de schuld niet alleen bestaat uit het oorspronkelijk geleende bedrag, maar ook uit een groeiend rentedeel. Voor Stef, een oud-student die in 2019 begon, is zijn schuld van 30.000 euro al met zo’n 1.000 euro aan rente toegenomen, zo vertelde hij aan Kassa.
Compensatie En De Toekomst
Voor de ‘pechgeneratie’ is er een tegemoetkoming in het leven geroepen, die oorspronkelijk 1.400 euro bedroeg en later werd verhoogd naar 2.100 euro. Deze compensatie is bedoeld om het verschil in behandeling tussen generaties enigszins te verzachten. De verwachting is dat DUO vanaf april 2027 deze bedragen zal overmaken aan de rechthebbenden. Wij zouden hier niet te veel van verwachten: hoewel de compensatie de pijn wat verzacht, staat het niet in verhouding tot de 15.000 euro aan basisbeurs die huidige studenten in vier jaar kunnen ontvangen. Het verschil bedraagt dan nog steeds zo’n 9.000 euro, zelfs na correctie voor inflatie.
De totale studieschuld in Nederland is nog steeds een enorm bedrag. Het is de eerste keer dat deze daalt, wat een positief signaal is, maar het toont ook de langdurige financiële gevolgen van beleidskeuzes. Ter context: het Nederlandse bbp bedroeg in 2023 ongeveer 1.020 miljard euro, wat betekent dat de studieschuld 2,7 procent van het bbp beslaat. Wij zien in deze cijfers vooral een waarschuwing: ook al is de totale schuld nu stabieler, de individuele druk op duizenden jongvolwassenen blijft een maatschappelijk probleem. De effecten van dit beleid zullen nog jarenlang doorwerken in de Nederlandse economie en op de woningmarkt.
Ondertussen beweegt de bredere markt verder. Bitcoin noteerde op 5 oktober om 07:02 76.498 euro, een stijging van 3,2 procent over de afgelopen zeven dagen. De munt heeft een marktwaarde van 1.54 biljoen euro. Dit toont aan dat er ondanks de macro-economische uitdagingen in bepaalde sectoren, zoals onderwijsschulden, nog steeds volop beweging en groei is in andere delen van de financiële wereld.