Ondanks een hoge pakkans en een boete van 220 euro, blijft één op de tien fietsers en één op de vijf e-steppers in België hun smartphone gebruiken tijdens het rijden, met ernstige veiligheidsrisico’s tot gevolg.
Het Belgische verkeer kent een opvallende tegenstelling: al rijdend berichten lezen op de fiets of elektrische step is verboden en kan je een boete van 220 euro kosten, en toch doet een aanzienlijk deel van de weggebruikers het. Een recente bevraging van verzekeraar Baloise en Vias institute, uitgevoerd bij 1.542 Belgen, toont aan dat één op de tien fietsers tijdens het rijden naar het scherm van hun gsm kijkt. Bij regelmatige gebruikers van een elektrische step loopt dit aandeel zelfs op tot één op de vijf.
Deze cijfers komen naar buiten net nu de politie vandaag en morgen extra controles uitvoert op afleiding in het verkeer, zowel bij automobilisten als bij kwetsbare weggebruikers. De studie benadrukt de gevaren: tien procent van de e-stepgebruikers en 3,5 procent van de fietsers raakte het afgelopen jaar betrokken bij een ongeval door gsm-gebruik. Bijna een kwart van de e-steppers week zelfs van de baan af of reed tegen de richting in, wat wij toch wel een alarmerende statistiek vinden. Het risico op ongevallen is reëel, ook al lijken de bestuurders zichzelf minder kwetsbaar te achten.
Controle-illusie En Lage Boetes
Opvallend is dat de meeste respondenten, ongeveer tachtig procent, het gevaar van gsm-gebruik achter het stuur erkennen en een verbod steunen. Toch denkt één op de vijf fietsers veilig te kunnen bellen met de telefoon in de hand, een fenomeen dat Vias institute een ‘controle-illusie’ noemt. Mensen kennen de risico’s, maar geloven ten onrechte dat ze die zelf kunnen beheersen. Dit wijst erop dat bewustzijnscampagnes alleen mogelijk niet volstaan om het gedrag te veranderen.
De handhaving van het verbod lijkt eveneens een zwakke schakel. Driekwart van de fietsers schat de kans op een controle hoog in, maar slechts twee procent van hen heeft het afgelopen jaar daadwerkelijk een boete ontvangen. Deze kloof tussen perceptie en realiteit kan het gedrag in stand houden, omdat de kans op een daadwerkelijke sanctie als laag wordt ervaren. De boete voor gsm-gebruik, die volgens Karin Genoe, CEO van Vias institute, niet min is en voor alle bestuurders geldt, zou in theorie afschrikwekkend moeten werken, maar de praktijk lijkt anders.
Jongeren En De Altijd-Bereikbaar-Reflex
Het onderzoek belicht ook de redenen achter het gsm-gebruik en toont generatieverschillen. Bij jongeren tussen achttien en vierentwintig jaar is schermgebruik tijdens verplaatsingen bijna een gewoonte, gedreven door gemak, zoals navigatie of muziek. Eén op de vijf jongeren gebruikt de gsm zelfs uit verveling. Bij oudere leeftijdsgroepen verschuift de motivatie naar de wens om bereikbaar te zijn voor werk of noodgevallen, wat de ‘altijd-bereikbaar-reflex’ van onze moderne samenleving onderstreept.
Deze constante connectiviteit, hoewel handig, leidt tot visuele, cognitieve en fysieke afleiding. Wie naar een scherm kijkt, mist sneller wat er op de weg gebeurt. De aandacht is niet volledig bij het verkeer, en wie een telefoon vasthoudt, heeft een hand minder vrij om te sturen of te remmen. Dit is cruciaal, want veilig rijden op een fiets of e-step vereist volledige controle met beide handen aan het stuur.
Wat Betekent Dit Nu?
De bevindingen van Baloise en Vias institute tonen aan dat het smartphonegebruik in het verkeer een hardnekkig probleem blijft, met aanzienlijke veiligheidsrisico’s voor fietsers en e-steppers. De discrepantie tussen de waargenomen pakkans en de daadwerkelijke boetes, gecombineerd met de psychologische ‘controle-illusie’, bemoeilijkt een effectieve aanpak. Hoewel de politie nu extra controles uitvoert, blijft het de vraag of dit op lange termijn voldoende is om het gedrag te veranderen. Het vraagt om een bredere aanpak die zowel gedragsverandering als strengere handhaving omvat om de veiligheid van kwetsbare weggebruikers te verbeteren.
