De Vlaamse regering baseerde haar uitgaven de voorbije twee jaar op te rooskleurige verwachtingen van federale dotaties, waardoor een begrotingstekort van 2 miljard euro ontstond en nu besparingen nodig zijn.
De Vlaamse regering heeft zich de voorbije twee jaar te rijk gerekend. De plannen voor een begrotingsevenwicht, die grotendeels steunden op een verwachte toename van federale middelen, bleken te optimistisch. Dit leidde tot een hardnekkig begrotingstekort van 2 miljard euro, ondanks een voorziene stijging van federale dotaties via de financieringswet.
Toen de regering-Diependaele twee jaar geleden van start ging, was er optimisme over de financiële ruimte. Men ging ervan uit dat de federale financieringswet voldoende extra geld zou aanleveren om de Vlaamse begroting gezond te houden. Voor 2024 betekende dit 32,2 miljard euro, oplopend tot 33,5 miljard euro in 2025. Tegen 2029 zouden de federale dotaties zelfs met 4,7 miljard euro toenemen, zo was de inschatting. Op basis van die projecties leek een evenwichtige begroting binnen handbereik, wat de weg vrijmaakte voor extra uitgaven, onder meer in de welzijnssector.
Dit optimisme vertaalde zich in een ‘uitbreidingsbeleid’ in de welzijnssector van 1,1 miljard euro. Ook de totale subsidie-uitgaven stegen flink, van 18,8 miljard euro in 2024 naar 19,5 miljard euro in 2025, een toename van ongeveer 3,7 procent. Dit jaar werd zelfs de kaap van 20 miljard euro gerond, waar dit in 2020 nog 13 miljard euro was. Het Gemeentefonds en de budgetten voor woon-zorgcentra kregen honderden miljoenen euro’s extra door indexeringen. Wij zien vooral dat de Vlaamse regering zich in de vinger heeft gesneden door te veel vooruit te lopen op verwachte inkomsten die de groeiende uitgaven niet konden bijbenen.
Terugschroeven van beloofde extra’s
De realiteit bleek minder rooskleurig. Het begrotingstekort bleef steken op ongeveer 2 miljard euro. Pas na langdurige onderhandelingen en wat ‘crisettes’ kwam er een akkoord om naar een ‘zwarte nul’ te streven. De nu voorgestelde besparingen komen echter vooral neer op het terugschroeven van eerder beloofde extra uitgaven. Tegen 2029 zal ongeveer 700 miljoen euro aan ‘uitbreidingsbeleid’ geschrapt worden. Vooral de 300 miljoen euro extra die voor welzijn was voorzien, valt weg, wat op verzet stuitte van partijen als Vooruit.
De kritiek op de omvang van de besparingen is begrijpelijk, maar wij moeten daarbij opmerken dat de oefening vooral betekent dat de groei van uitgaven wordt afgeremd, eerder dan dat er harde besnoeiingen plaatsvinden. De lokale besturen zien de groei van het Gemeentefonds getemperd met 240 miljoen euro tegen 2029, voornamelijk door een lagere indexering. Ook de steun aan bedrijven wordt verminderd; zo wordt de voorziene verhoging van investeringen in onderzoek en ontwikkeling gehalveerd en de KMO-portefeuille geschrapt.
Onzekerheden en de cryptomarkt
Ondanks de ambitie om tot een begrotingsevenwicht te komen, blijven er onzekerheden. De begrotingstabellen bevatten bijvoorbeeld 1,4 miljard euro aan ‘onderbenutting’, wat neerkomt op bijna 65 procent van de totale besparing. Dit is geld dat weliswaar voorzien is, maar waarvan men verwacht dat het niet uitgegeven zal worden. Een garantie daarvoor is er echter niet, wat betekent dat het daadwerkelijke evenwicht afhankelijk blijft van toekomstige ontwikkelingen.
Dit soort budgettaire manoeuvres en de daaruit voortvloeiende economische onzekerheid kunnen een indirecte impact hebben op het bredere investeringsklimaat. Waar overheden moeite hebben om hun financiën op orde te krijgen, zoeken beleggers vaak naar alternatieven die stabiliteit of juist groeipotentieel bieden. De cryptomarkt, hoewel volatiel, toont momenteel een sterke veerkracht. Zo is Bitcoin (BTC) in de afgelopen dertig dagen met 10,7 procent gestegen en noteert op 2 oktober om 09:30 een koers van 76.293 euro. Ethereum (ETH) deed het zelfs nog iets beter met een stijging van 12,7 procent over diezelfde periode, en staat op 2.421 euro.
De situatie van de Vlaamse begroting toont aan dat zelfs voor gevestigde overheden de financiële planning een complexe evenwichtsoefening is. Het blijft afwachten of de gemaakte besparingsafspraken voldoende zullen zijn om het beloofde evenwicht daadwerkelijk te realiseren, of dat er in de toekomst nog meer aanpassingen nodig zullen zijn.
Een reactie achterlaten