Een nieuw onderzoek van Xerius toont aan dat minder dan één op de vijf zelfstandigen de wettelijke ziekteverzekering benut, vaak door onbekendheid met hun rechten en de vrees voor financiële tegenslag.
Belgische zelfstandigen werken gemiddeld 22 dagen per jaar door terwijl ze ziek zijn. Dat blijkt uit een recent onderzoek van Xerius, een sociaal verzekeringsfonds. Deze opvallende cijfers tonen een aanzienlijk verschil met de situatie van werknemers in loondienst, die in de meeste gevallen wel een beroep doen op hun rechten bij ziekte.
De belangrijkste redenen voor dit gedrag liggen bij de angst om inkomsten te verliezen en een gebrek aan kennis over de bestaande ziekte-uitkeringen. Minder dan twintig procent van de Belgische zelfstandigen heeft ooit al eens gebruikgemaakt van de wettelijke ziekteverzekering. Dit percentage ligt aanzienlijk lager dan wat wij bijvoorbeeld zien bij de adoptie van nieuwe financiële producten. Ter vergelijking: de Bitcoin-koers, die op 12 oktober om 07:30 uur 74.950 euro noteerde, toonde de afgelopen 30 dagen nog een stijging van 8,8 procent, wat duidt op een grotere bereidheid om risico’s te nemen in een volatielere markt dan om aanspraak te maken op een basisrecht.
Angst voor leegloop van de kassa
De vrees voor inkomensverlies is een diepgeworteld probleem onder zelfstandigen. Wanneer zij ziek worden, valt hun inkomen weg, tenzij ze een beroep doen op een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) of de wettelijke ziekte-uitkering. Deze uitkeringen compenseren echter vaak niet het volledige inkomensverlies, zeker niet in de eerste periode van ziekte. De complexiteit van het aanvraagproces en de onzekerheid over de hoogte van de uitkering dragen bij aan de drempel om ziek thuis te blijven.
In Nederland zien we een vergelijkbare problematiek, zij het met een andere dynamiek. Daar is een AOV niet wettelijk verplicht, maar eist 78 procent van de zakelijke klanten wel bewijs van zo’n verzekering voordat ze contracten afsluiten met freelancers. De kosten voor zo’n AOV beginnen in Nederland rond de 59 euro per maand. Dit maakt het voor Nederlandse zelfstandigen meer een contractuele vereiste dan een vrijwillige keuze, wat een significant verschil is met de Belgische situatie waar de wettelijke bescherming minder gekend en benut wordt.
Onwetendheid over rechten
Het onderzoek van Xerius wijst ook op een aanzienlijke onwetendheid. Veel zelfstandigen zijn niet op de hoogte van de voorwaarden en mogelijkheden van de wettelijke ziekteverzekering. Dit gebrek aan informatie leidt ertoe dat zij, ondanks hun recht op een uitkering, toch doorwerken uit angst voor de financiële gevolgen. Dit fenomeen is niet uniek voor België; wij zien wel vaker dat complexe regelgeving of onvoldoende communicatie leidt tot een lage benutting van sociale vangnetten.
Deze situatie is zorgwekkend, niet alleen voor het welzijn van de zelfstandigen zelf, maar ook voor de economie in bredere zin. Langdurig doorwerken tijdens ziekte kan leiden tot ernstigere gezondheidsproblemen en een langere afwezigheid op termijn. Een gezondere en beter geïnformeerde groep zelfstandigen draagt bij aan een stabielere economische omgeving. Wij houden het erop dat een betere voorlichting en vereenvoudiging van de procedures essentieel zijn om dit patroon te doorbreken.
Wat betekent dit nu?
De cijfers van Xerius tonen een hardnekkig probleem aan: zelfstandigen in België offeren hun gezondheid op voor hun inkomen, mede door een gebrek aan kennis over hun rechten. Dit suggereert dat er een significante lacune is in de communicatie en toegankelijkheid van de wettelijke ziekteverzekering. Een betere bewustwording en vereenvoudiging van de aanvraagprocedures zijn noodzakelijk om deze groep beter te beschermen en te zorgen dat zij de rust kunnen nemen die ze nodig hebben bij ziekte.
Een reactie achterlaten